Słownik
a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z #1

Witruwiusz

(I w. p.n.e., Rzym)

Właściwie - Marcus Vitruvius Pollio. Rzymski inżynier, architekt, teoretyk architektury, konstruktor machin wojennych. Żył w czasach panowania Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta, który był jego protektorem. Autor najstarszego, zachowanego traktatu o architekturze, który jest nieocenionym źródłem wiedzy o budownictwie starożytnych Greków i Rzymian. Dzięki znajdującym się w liczącym 10 ksiąg dziele pt. „De Architectura libri X” opisom można odtworzyć wygląd wielu antycznych budowli, które nie zachowały się do naszych czasów. W traktacie Witruwiusz szczegółowo omówił zagadnienia natury technicznej, konstrukcyjnej i estetycznej związane z szeroko pojętą architekturą, hydrauliką, mechaniką i inżynierią. Opisał greckie i rzymskie porządki architektoniczne, typy świątyń, budynków mieszkalnych i gmachów użyteczności publicznej oraz fortyfikacje obronne i akwedukty. Omówił zasady konstruowania machin oblężniczych i zegarów, receptury przygotowania betonu i cegieł. Wiele miejsca poświęcił estetyce, proporcjom, planowaniu przestrzeni i urządzaniu wnętrz, a także wykorzystaniu złudzeń optycznych do dekoracji wnętrz mieszkalnych. Żywo interesował się medycyną, w wielu miejscach podkreśla wpływ, jaki ma usytuowanie budowli na zdrowie człowieka. Pisze też np. o tym, z jakiego materiału powinny być wykonane rury, którymi transportuje się wodę pitną. W traktacie znajdują się rozważania na temat cech, jakimi odznacza się dobry projekt architektoniczny - według Witruwiusza są to: utilitas, firmitas i venustas, czyli użyteczność, trwałość i piękno. Pisząc swój traktat Witruwiusz korzystał z wcześniejszych rozpraw i podręczników poświęconych architekturze, dzieł greckich, a także rzymskich autorów, których skrupulatnie wylicza.

Dziesięć ksiąg o architekturze powstało pod koniec I wieku p.n.e., za panowania cesarza Oktawiana Augusta. Przez następne stulecia dzieło było zapewne znane i przepisywane. Najstarszy zachowany egzemplarz pochodzi z IX wieku i został odnaleziony w 1414 roku w klasztorze na Monte Casino, zaś pierwszy raz wydano go drukiem w 1486 roku. Traktat Witruwiusza wzbudził duże zainteresowanie twórców epoki renesansu – architektów, humanistów, miłośników antyku. Co kilka lat ukazywały się jego kolejne wydania. Z połowy XVI wieku pochodzą pierwsze przekłady z łaciny na język włoski i francuski. Nie zachowały się żadne ilustrujące tekst rysunki Witruwiusza, przez co przełożenie traktatu było szczególnie trudne. Dzieło w niedługim czasie stało się nieodłącznym elementem studiów na temat architektury antycznej, źródłem wiedzy i inspiracji dla kolejnych pokoleń architektów. Wielu z nich starało się odtworzyć rysunki i szkice Witruwiusza na podstawie tekstu, kolejne wydania traktatu były ilustrowane przez uznanych architektów. Jeden rękopis dzieła, wykonany w roku 1465, trafił do Polski. W XVI i XVII wieku był wielokrotnie wydawany drukiem, w łacińskim oryginale. Pierwsze przekłady na język polski pochodzą z XIX wieku. Stosowany do dziś w naszej dydaktyce przekład „O architekturze ksiąg dziesięć” pochodzi z 1956 roku i został wykonany przez Kazimierza Kumanieckiego. Rysunki objaśniające tekst przygotował zespół prof. Piotra Biegańskiego z Politechniki Warszawskiej.

Witruwiusz jest autorem kanonu proporcji ludzkiego ciała, który według niego powinien być punktem odniesienia w projektowaniu budowli. Tzw. człowiek witruwiański to sylwetka nagiego mężczyzny z rozłożonymi ramionami, wpisana w okrąg i kwadrat. Centralnym punktem sylwetki jest pępek. Na podstawie opisu Witruwiusza rysunek człowieka witruwiańskiego wykonał Leonardo da Vinci.

UDOSTĘPNIJ: