Artukuły
Werkbund we Wrocławiu
Tagi: architekt, architektura, Bruno Taut, miasta, Mies van der Rohe, modernizm, Werkbund, wystawa
Od 4 kwietnia do 7 czerwca 2009 roku w Muzeum Architektury we Wrocławiu pokazywana jest wystawa „Sto lat niemieckiego Werkbundu”. Dokumentuje ona bogatą historię i dzień dzisiejszy twórczego stowarzyszenia, którego celem było udoskonalenie i uszlachetnienie rzemiosła artystycznego oraz dostosowanie architektury do wymogów nowoczesności i potrzeb zwykłych obywateli.
Deutscher Werkbund (Niemieckie Stowarzyszenie Twórcze) to organizacja zrzeszająca architektów, inżynierów i plastyków, założona w 1907 roku w Monachium. Powstała na znak protestu przeciwko upadkowi kultury, wynikającemu z industrializacji i innych przejawów nowoczesności. Grupę założycielską tworzyło dwunastu artystów i dwunastu przedsiębiorców, m.in. Hermann Muthesius, Friedrich Naumann, Karl Schmidt-Hellerau, Peter Behrens i Henry van de Velde. Wkrótce dołączyli do nich następni. Do Werkbundu należeli najsłynniejsi niemieccy artyści i architekci XX wieku (m.in. Walter Gropius, Ludwig Mies van der Rohe, Bruno Taut, Hans Poelzig). Działalność stowarzyszenia skupiała się na humanistycznym kształtowaniu otaczającego nas świata: przedmiotów codziennego użytku, mieszkań, miast i wsi. Członkowie Werkbundu głosili hasła artystycznej, moralnej i socjalnej odnowy. Ich celem była poprawa jakości produktów masowych, wytwarzanych przez rozrastający się przemysł i rzemiosło. Na początku XX wieku w Niemczech nasiliły się procesy industrializacji i urbanizacji, które radykalnie odmieniły oblicze kraju. Chodziło o to, by w tych dynamicznie zmieniających się warunkach osiągnąć „harmonijną kulturę”. Obszar zainteresowań i działalności Werkbundu, wedle słów jednego z założycieli związku, Hermanna Muthesiusa, rozciągał się „od poduszki na sofę do urbanistyki”. Tak jest do dziś. Stowarzyszenie od ponad 100 lat zajmuje się szeroko rozumianą architekturą, sztuką i wzornictwem przemysłowym. Z Werkbundu nadal wychodzą ważne impulsy artystyczne, związek działa też na rzecz ochrony środowiska i poprawy warunków życia ludności.
Niewiele osób zdaje sobie sprawę z tego, że sprecyzowanie pojęć takich jak: identyfikacja wizualna i kreowanie wizerunku firmy to w dużej mierze zasługa Werkbundu, podobnie jak fakt, że wzornictwo przemysłowe stało się kierunkiem studiów akademickich. Inne, równie ważne osiągnięcia stowarzyszenia, pozostają niemal nieznane szerszej publiczności, choć miały wielkie znaczenie dla rozwoju nowoczesnej architektury i wzornictwa. Należy tu wymienić m.in. przełomową wystawę wskazującą kierunki rozwoju architektury, jaką było osiedle Weissenhof w Stuttgarcie (1927). Wystawa składała się z kilkunastu modelowych domów jednorodzinnych (wolnostojących i szeregowych) i wielorodzinnych, zaprojektowanych przez grupę wybitnych architektów (m.in. Waltera Gropiusa, Le Corbusiera, Ludwiga Miesa van der Rohe, Brunona Tauta, Hansa Poelziga, J.J.P. Ouda, Hansa Scharouna) w duchu dojrzałego modernizmu. Nowe koncepcje mieszkaniowe Werkbund zaprezentował także m.in. na wystawach w Paryżu (1930) i w Brukseli (1958). W 1959 roku członkowie stowarzyszenia wystosowali znamienny apel, nawołujący do zwrócenia uwagi na negatywne skutki industrializacji i urbanizacji dla środowiska naturalnego. Członkowie Werkbundu jako jedni z pierwszych zajęli się kształtowaniem nowej postawy odpowiedzialnego wykorzystywania zasobów naturalnych i zdobyczy techniki, przez co mieli znaczący wkład w rozwój ekologii.
W pierwszych dekadach XX wieku Werkbund walnie przyczynił się do rozwoju architektury modernistycznej w Niemczech, a obecnie skutecznie zabiega o jej ochronę i rewitalizację. W lipcu 2008 roku sześć modernistycznych osiedli mieszkaniowych w Berlinie (m.in. Gartenstadt Falkenberg, Schillerpark, Britz-Hufeisensiedlung i Carl Legien) wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Przed II wojną światową zrzeszeni w Werkbundzie architekci (m.in. Walter Gropius, Bruno Taut, Franz Hoffmann, Martin Wagner, Franz Hillinger, Otto Bartning) byli pionierami nowoczesnej architektury mieszkaniowej. Projektowali wygodne i niedrogie mieszkania dla zwykłych zjadaczy chleba. Bliskie były im kwestie socjalne, wspierali idee budownictwa spółdzielczego. Zamiast ciasnych, ciemnych i dusznych klitek w kamienicach czynszowych zaproponowali funkcjonalne, dobrze doświetlone i przewiewne mieszkania z oddzielnymi kuchniami i łazienkami, często także z balkonami i ogródkami. Zadbali również o tereny zielone. Modernistyczne osiedla Berlina, wybudowane w latach 1913-1931, na długo wyznaczyły standardy nowoczesnego budownictwa mieszkaniowego. Odmieniły ponure oblicze metropolii, czyniąc ją miejscem bardziej przyjaznym. Po przejęciu władzy przez hitlerowców Werkbund został rozwiązany. Reaktywowano go w 1947 roku, działa do dziś.
Na prezentowanej obecnie we Wrocławskim Muzeum Architektury wystawie „100 lat Niemieckiego Werkbundu” zgromadzono około 300 eksponatów, dokumentujących jeden z najważniejszych rozdziałów historii niemieckiej kultury XX wieku. Plakaty, modele, rysunki i zdjęcia dokładnie oddają starania i osiągnięcia niemieckiego Werkbundu na przestrzeni minionego stulecia.
Wystawa zorganizowana została przez Architekturmuseum der Technischen Universität Münchenwe we współpracy z GTA TU w Darmstadcie, Die Neue Sammlung - Staatliches Museum für angewandte Kunst/Design in der Pinakothek der Moderne w Monachium, Akademie der Künste w Berlinie oraz Institut für Auslandsbeziehungen (ifa) w Stuttgarcie.
www.domoplus.pl. objęło wrocławską wystawę patronatem medialnym.
więcej informacji o wystawie: www.ma.wroc.pl
